تا حدودى اين مطلب را روشن كنيم . ايشان فقط اشارتاً مىگويند : « اصول عدالت و قوانين منظم آورد » كه البته اينها قسمتى است از آنچه اسلام آورده و داده است . ايشان در سخن خود صريحاً ادعا مىكنند كه اين اسلام بود كه زمينه را براى شكفتن استعدادهاى ادبى و حكمت عملى از قبيل سعدى و حافظ و ناصرخسرو و براى شكفتن استعدادهاى فلسفى و طبى و رياضى از قبيل ابن سينا و فارابى و رازى و بيرونى فراهم كرد . آقاى زين العابدين رهنما در مقدمهء ترجمه و تفسير قرآن « 1 » چنين مىنويسد : « ظهور دين اسلام در عربستان يكى از بزرگترين انقلابهاى تاريخ بشرى بود . . . در اول سدهء هفتم مسيحى شروع شد و به تدريج در مدت كوتاهى تمام شبه جزيرهء عربستان را فرا گرفت . پس از آن به كشورهاى مجاور هم كه داراى برجسته‌ترين تمدن و فرهنگ آن عصر بودند رو آورد . تغييرات و تحولات شگرف و بسيار ژرفى كه در مردم و جامعهء آن كشورها به نام اصول مذهبى به وجود آورد ، از شگفتيهاى پر از رمز حيات بشرى است كه بسيارى وابستگيهاى بيهودهء زندگى را از ميان برد و بسيارى از بستگيهاى جديد را كه از هر زنجير پولادين محكمتر بود در دل و فكر مردم آفريد . اين انقلاب به نام تمدن جديد ، نه تنها عربستان مرده و صحراى بىآب و علف ساكت و بىسروصدايى را كه مردمش بجز انگشت شمارى ناشناس بودند ، به عربستان پرسروصدايى كه هزاران فرد آن به نامها و عناوين و برجستگيهاى اخلاقى شناخته شدند تبديل كرد ، بلكه فلسفه‌ها و انديشه‌هاى نوينى برايشان آورد ؛ اگرچه پاره‌اى از ريشه‌هاى آن از تمدن دو كشور بزرگ مجاور آن ( ايران و روم ) آبيارى شده بود ، معذلك براى آن دو كشور هم بسيار تازگى داشت ؛ به منزلهء دروس نو آسمانى و فلسفه‌هايى از عدالت خواهى و پرهيزكارى عليه ستمگرى و بيداد بود كه مانند آبهاى خنك و گوارايى در دل تشنهء افراد آن و در مغز متفكر جويندگان آنها جايگزين گرديد . اين غلبهء فكرى بنام ( كذا ) كارى بزرگ اسلام بر اجتماعات و مردم آن دو كشور بزرگ و رسوخ تعليمات دادخواهى در

--> ( 1 ) . ص 75 .